Alles wat je wilt weten over stress

Alles wat je wilt weten over stress. Bekijk hieronder de onderwerpen.

Onder het motto: ‘voorkomen is beter dan genezen’ is het belangrijk om te weten welke signalen duiden op ongezonde stress. Stress heeft niet alleen betrekking op het gevoel, maar kent ook lichamelijke, verstandelijke en sociale signalen. Belangrijk is niet alleen naar je eigen lichaam te luisteren, maar ook signalen die je vanuit je omgeving krijgt serieus te nemen. Naast signalen zijn er diverse risicofactoren ten aanzien van stress te onderscheiden.

Bron: Compernolle, 2013

Er is ook een aantal risicofactoren ten aanzien van stress te onderscheiden.

Je karaktereigenschappen

Je karaktereigenschappen maken wie je bent en kunnen je heel ver brengen. Maar eigenschappen als bijvoorbeeld altijd de lat hoog leggen, perfectionistisch zijn, een groot plichtsbesef hebben, moeite hebben om ‘nee’ te zeggen, het moeilijk kunnen uiten van je gevoelens, hoog-sensitief zijn, maken je gevoeliger voor spanningsklachten. De gevoeligheid voor stress wordt deels ook erfelijk bepaald.

Werkstressoren

Ook het werk kan een enorme bron van stress zijn. Je kan hierbij denken aan toenemende taakeisen, onvoldoende regelmogelijkheden en/of ontplooiingsmogelijkheden, conflicten, baanonzekerheid, fysieke arbeidsomstandigheden, ongewenste omgangsvormen, maar ook iets simpels als het uitblijven van waardering van een leidinggevende of je collega.

Bijzondere omstandigheden in de privésfeer

Ook situaties in de privésfeer kunnen je gevoeliger maken voor spanningsklachten. Hierbij valt te denken aan bijvoorbeeld relatieproblemen, zorg voor een zieke ouder of kind, rouwverwerking en financiële zorgen. Wetenschappelijk onderzoek heeft uitgewezen dat mensen die in hun vroege jeugd negatieve gebeurtenissen hebben meegemaakt als misbruik en emotionele verwaarlozing, kwetsbaarder zijn voor het ontwikkelen van stress gerelateerde aandoeningen. Hersenen zijn in de vroege jeugd nog volop in ontwikkeling en naar men vermoedt, extra gevoelig voor negatieve omgevingsfactoren.

Als er continu te veel eisen aan jou worden gesteld en je hebt het gevoel daaraan niet te kunnen voldoen kun je negatieve stress ervaren. Als deze negatieve stress te lang duurt ontstaan er spanningsklachten.

Bij ongezonde stress ga je in eerste instantie minder goed functioneren en kan je minder goed omgaan met tegenvallers. Chronische stress kan ook leiden tot het uitputtingssyndroom burn-out, depressie, angstklachten en allerlei ziekten.

Zolang er evenwicht is tussen de eisen die aan een bepaalde situatie worden gesteld en de middelen die iemand heeft of denkt te hebben om die situatie het hoofd te bieden, is er sprake van positieve stress. Bij positieve veelal kortdurende stress heb je plezier in je werk, kan je uitdagingen aan en kan je goed omgaan met tegenvallers. Als nauwelijks eisen worden gesteld ontstaat negatieve stress met, als deze situatie te lang duurt, verveling als gevolg. Als te veel eisen worden gesteld en je hebt het gevoel hieraan niet te kunnen voldoen, ontstaat ook negatieve stress. Als deze negatieve stress te lang duurt ontstaan er spanningsklachten met een mogelijke burn-out als gevolg.

Bij ongezonde stress ga je in eerste instantie minder goed functioneren en kan je minder goed omgaan met tegenvallers. Als ongezonde stress overgaat in chronische stress stijgt de kans op diverse lichamelijke ziekten waaronder type-2-diabetes en hart- en vaatziekten en wordt je lichaam door verzwakking van het immuunsysteem vatbaarder voor infecties. Chronische stress kan ook leiden tot het uitputtingssyndroom burn-out, of depressieve en angstklachten.

Je stresssysteem dat bestuurd wordt door je hersenen zorgt ervoor dat je adequaat reageert op een bedreigende situatie. Je lichaam maakt dan onder andere adrenaline en cortisol aan. Hierbij worden processen die niet direct nodig zijn voor een effectieve stressreactie zoals de spijsvertering en je immuunsysteem op een laag pitje gezet. Zodra de bedreigende situatie achter de rug is, zorgt je lichaam ervoor dat alle tijdelijk aangemaakte stofjes weer terugkeren naar hun normale waarden.

Bij chronische stress worden deze normale waarden steeds moeilijker bereikt. Er is dus sprake van een overactief stresssysteem. Een te langdurig verhoogde cortisolwaarde kan stemming regulerende neurotransmitters als serotonine in de weg gaan zitten wat de kans op een depressie vergroot evenals de kans op diverse lichamelijke ziekten zoals type-2-diabetes. Ook wordt je lichaam door verzwakking van het immuunsysteem vatbaarder voor infecties.

Inmiddels zijn er aanwijzingen dat een overactief stresssysteem naar verloop van tijd kan omslaan in een ‘onder actief’ systeem. Vermoedelijk speelt dit een cruciale rol bij het ontstaan van het uitputtingssyndromen als burn-out, het chronische vermoeidheidssyndroom (CVS/ME) en het chronische pijnsyndroom (fibromyalgie). Fysieke en mentale belastbaarheid nemen af evenals je herstelvermogen. Lichaam en geest raken uitgeput.

Wat kan je zelf doen tegen ongezonde stress? Gelukkig heel veel. Denk bijvoorbeeld aan voldoende bewegen, niet roken, matig te zijn met alcohol, goed slapen en gezond eten. Door matig intensief te bewegen maakt je lichaam endorfine aan. Dit is een stofje dat stress bestrijdt. Voordelen van bewegen zijn ook dat je lichamelijk bezig bent en minder met je hoofd, dat je energiepeil stijgt en dat je beter slaapt.

Alcohol en stress is geen goede combinatie. Alcohol vermindert weliswaar de spanning op de korte termijn, maar heeft een negatief effect op de kwaliteit van het slapen. De kwaliteit van slapen verbeter je ook door voor het slapen gaan rustig af te bouwen en te zorgen voor een donkere en frisse slaapkamer.

Bij gezond eten valt te denken aan voldoende variatie, matig te zijn met suiker, zout en vet en te zorgen voor voldoende magnesium. Een magnesiumtekort maakt je namelijk gevoeliger voor stress. Magnesium vind je bijvoorbeeld in bananen en spinazie.

Naast een gezonde levensstijl kan je ook veel doen aan je mentale welbevinden. Denk hierbij bijvoorbeeld aan zingeving (weten waarvoor je het doet), het aangaan van sociale relaties, het leren van nieuwe dingen (bijvoorbeeld een nieuwe taal) en mindfulness.  De kracht van mindfulness is dat het bewust aandacht creëert voor het hier en nu zonder te oordelen. Je herkent stress, maar zonder veroordeling ervan bouw je geen extra stress op.